Ngọn núi Ngọc Lĩnh (kontum) cao hơn 2.598 m, được xem như nóc nhà miền Nam quanh năm mây phủ, ẩn chứa bao nhiêu huyền bí bỗng chốc trở thành địa danh nổi tiếng được cả thế giới biết đến. Nơi đây đang cất giữ trong mình "kho báu" mà thiên nhiên ban tặng: sâm Ngọc Lĩnh, hay còn gọi là sâm K5, sâm Việt Nam
Truyền thuyết kể rằng, người Xê Đăng sống dưới chân núi Ngọc Linh thuộc địa phận tỉnh Kon Tum đã "mật truyền" một phương "thuốc giấu" được lấy về từ núi hiểm, rừng sâu. Loại thần dược này bảo vệ dân làng khỏi bệnh tất và thú dữ nơi rừng thiêng, nước độc. Trong làng, khi có người già đau ốm, trẻ em bị bệnh, phụ nữ sinh con, người làng bị rắn rết, thú dữ cắn... đều được các già làng chữa trị bằng "thuốc giấu". Chỉ có các già làng mới biết được phương thuốc này, và cũng chỉ truyền lại điều bí mật cho người được chọn trước khi nhắm mắt, xuôi tay.
Trải qua bao đời, bí mật về cây "thuốc giấu" luôn được người Xê Đăng bảo vệ, được trân quý như một báu vật mà thần núi, thần rừng đã ban tặng cho họ...
Đến những năm kháng chiến chống Pháp, bí mật về cây "thuốc giấu" bắt đầu được hé lộ khi các già làng đã chỉ cho những cán bộ hoạt động nằm vùng tại đây cây thuốc quý. Khi bí mật bị phơi bày, mọi người đổ xo đi tìm cây sâm quí, càn quét cả cánh rừng, gây nguy cơ tuyệt chủng loài sâm quí.
Qua nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước và thế giới. Sâm Ngọc Lĩnh có nhiều hợp chất sinh học quí mà các loại sâm khác không có được. Các nhà khoa học đang tiếp tục phân tích và tìm cách nhân giống để bảo tồn loại sâm quí hiếm này.Đến những năm kháng chiến chống Pháp, bí mật về cây "thuốc giấu" bắt đầu được hé lộ khi các già làng đã chỉ cho những cán bộ hoạt động nằm vùng tại đây cây thuốc quý. Khi bí mật bị phơi bày, mọi người đổ xo đi tìm cây sâm quí, càn quét cả cánh rừng, gây nguy cơ tuyệt chủng loài sâm quí.
2.1. Đặc điểm sinh học cây sâm Việt Nam
Cây sâm Ngọc Lĩnh hay Sâm Việt Nam
Ngày 8 tháng 6 năm 1973 tại văn phòng Ban Dân y Khu 5 dược sĩ Đào Kim Long, chủ nhiệm đề tài nghiên cứu sâm Ngọc Linh đã nêu rõ đặc điểm hình thái, sinh thái học, quần thể, thảm thực vật, khả năng thích nghi, cách phát tán, khả năng tái sinh của cây nhân sâm này kèm theo báo cáo có các tiêu bản mẫu cây ép khô, ảnh chụp và 3kg sâm đã phơi khô.
Dược sĩ Đào Kim Long đã đặt tên khoa học của cây sâm Ngọc Linh này là Panax articulatus KL Dao (trong kháng chiến để giữ bí mật nên thường gọi là Sâm K5), hay Panax articulatus Kim Long Đào theo tên người phát hiện. 12 năm sau, tên Nhân sâm Việt Nam và tên khoa học là Panax vietnamesis Ha et Grushy, họ Ngũ gia Araliaceae, được công bố tại Viện Thực vật Kamarov (Liên Xô cũ) năm 1985, do Hà Thị Dung và I. V. Grushvistky đặt tên.
Áp dụng Quy tắc quốc tế về danh pháp thực vật công bố năm 1994 (ICBN - Tokyo code), điều 1, mục 3 phần C, danh pháp khoa học của sâm Ngọc Linh có thể được nối tên của người thứ hai công bố với tên người thứ nhất qua chữ ex, và khi đó tên khoa học của cây nhân sâm Ngọc Linh được viết hợp pháp theo luật quốc tế hiện nay sẽ phải là Panax articulatus KL Dao (1973) ex Ha et Gruskv (1985) [11]
b. Mô tả: [16]
Cây thảo sống nhiều năm, có 1 - 4 thân khí sinh, cao 40-60cm, có khi tới 1m. Thân rễ nạc, đường kính 1-3,5cm, dài có thể tới 1m, có nhiều đốt, mang những vết sẹo do thân khí sinh rụng hằng năm để lại; trên thân rễ có nhiều rễ phụ, cuối thân rễ có rễ củ có dạng con quay, hình trụ, có khi có hình dạng ngoài như củ nhân sâm. Thân khí sinh mọc thẳng đứng, màu xanh hoặc hơi tím, đường kính 5-8mm, thường rụng hằng năm, nhưng đôi khi vẫn tồn tại 2-3 thân trong vài năm.
Lá kép hình chân vịt mọc vòng, thường là 3-5, ở ngọn thân; cuống lá kép dài 6-12mm mang 5 lá chét mà lá chét giữa lớn hơn, dài 15cm, rộng 3,5cm; lá chét có phiến hình trứng ngược, hình mác ngược hay bầu dục, mép khía răng cưa, chóp nhọn có khi kéo dài thành mũi, gốc hình nêm, có lông ở cả hai mặt, gân phụ 10 cặp hình lông chim, gân nhỏ hình mạng.
Cụm hoa ở cây 4-5 năm là một tán đơn trên cuống dài 10-20cm, đôi khi có thêm 1-4 tán phụ hay 1 hoa đơn độc ở phía dưới tán chính; mỗi tán có 50-120 hoa, cuống hoa dài 1-1,5cm; lá đài 5, hợp ở dưới thành hình chuông, cánh hoa 5, màu vàng lục nhạt; nhị 5; bầu 1 ô với 1 (2-3) vòi nhuỵ.
c. Sinh học:
Mùa hoa tháng 4 - 6, mùa quả chín tháng 7 - 8. Cây tái sinh bằng hạt và bằng các đoạn thân rễ.
d. Nơi sống và sinh thái:
d. Nơi sống và sinh thái:
e. Phân bố:
Loài đặc hữu hẹp của Việt Nam , mới chỉ gặp ở: Quảng Nam
f. Giá trị:
f. Giá trị:
Nguồn gen qúy, hiếm. Cây thuốc tăng lực, phục hồi sức khỏe và chữa được nhiều bệnh như: suy nhược cơ thể, thần kinh và một số bệnh khác.
g. Tình trạng:
g. Tình trạng:
Đang nguy cấp. Cây vốn có vùng phân bố rất hẹp và mọc rất rải rác, lại bị săn tìm ráo riết để thu hái thuốc nên số lượng cá thể giảm sút xuống rất nhanh chóng, đang có nguy cơ bị tuyệt chủng.Mức độ đe dọa: Bậc E. [2]
h. Quá trình phát hiện ra cây sâm Ngọc Linh:
Trên thực tế, loại "thần dược" của người Xê Đăng được Kỹ sư thực vật Vũ Đức Minh phát hiện ra một cách tình cờ từ năm 1968, trong một chuyến công tác ở vùng núi Ngọc Linh. Kỹ sư Minh đã tìm được một vài củ đem về để chữa vết thương cho cán bộ, chiến sỹ trong đơn vị và cho kết quả tốt. Tuy nhiên lúc bấy giờ, Kỹ sư Minh chỉ cho rằng đây là một loại dược liệu khá đặc biệt. Sau đó, anh đã báo cáo lên Ban Quân y Khu V. Tháng 6/1972, Khu ủy Khu V đã thành lập một đoàn điều tra thuộc Ban y tế Trung Trung Bộ do Dược sỹ Đào Kim Long làm trưởng đoàn, và tháng 10/1972, đoàn bắt đầu hành trình tìm kiếm loại cây trên...
Ngày 18/3/1973, nhóm của Dược sỹ Đào Kim Long - Nguyễn Châu Giang và Dược sỹ Nguyễn Thị Lê (người của Ban Y tế Kon Tum), đã phát hiện cá thể loại cây dược liệu này ở độ cao khoảng 1.800m trong khi "săn tìm" trên vùng núi Ngọc Linh thuộc H80-Kon Tum... Quá trình nghiên cứu đã đưa ra kết luận: cây dược liệu đó là một loại nhân sâm vô cùng quý hiếm. Khu ủy Khu V đã chỉ đạo khoanh vùng bảo vệ, khai thác làm thuốc chữa bệnh, trị thương cho cán bộ, chiến sỹ. Bắt đầu từ đó, cây "thuốc giấu" chính thức được mọi người biết đến với "danh phận" cao quý của... nhân sâm.
Vì vậy, căn cứ vào hình dáng thân rễ có đốt, tôi đã đặt tên cho nó là Panax articulatus Kim Long Đào (theo tiền lệ thực vật chí, người được ghi công phát hiện loài mới sẽ được gắn tên cùng loài thực vật ấy- LH).
Trong các tài liệu gửi ra Bộ môn Thực vật học, trường Đại học Dược khoa Hà Nội, cây sâm Ngọc Linh đều được mang tên này... Đến năm 1988, TS Hà Thị Dụng và GS Grushvisky đã xác định dây là một loài nhân sâm mới của thế giới và đặt tên khoa học là Panax vietnamensis Ha et Grushv, mà mọi người thường gọi là sâm Việt nam. Điều đáng nói là từ năm 1973 đến nay, đã có nhiều cơ quan, nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu về sâm Ngọc Linh, và đã có gần 50 nhà khoa học bảo vệ thành công luận án Phó Tiến sỹ, Tiến sỹ từ các công trình nghiên cứu về loài cây quý hiếm này.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét